Karavan Elektrik Tesisatı

Kullandığımız Elektrikli Aletler
Gerekli Malzemeler

1.Adım Kablo Hatlarının Çekilmesi

Kablo hatları için Halogen-Free spiral boru kullanmayı tercih ettik.

Halogen-Free; alev iletmeyen halojensiz malzeme demek, flor, klor, brom ve iyot gibi halojen elementleri içermezler.
Yandığında zehirli gaz ortaya çıkmaz, sadece su ve karbondioksit oluşur.

Yangın esnasında duman yoğunluğu çok az olduğu için bilhassa insan hayatının tehlikede olabileceği yerlerde kullanılır.

Bizde bu sebeplerden ötürü bu boruları kullanmayı tercih ettik.

Aküler, hibrit invertör, prizler, anahtarlar ve aydınlatmanın konumlarına göre borularımızı yerleştiriyoruz.

dikkat
NOT

Kablo hatlarımız yalıtımın altında değiller sadece lambri kaplamanın altında kalacaklar,

bu sebeple kaplamadan önce bu hatları çekmelisiniz

dikkat
NOT

Bazı uygulamalarda kablo hattı çekmeden direk kablolar çekilebiliyor ve hatta gizlemek için yalıtımın altından da geçirilebiliyor.

Bu şekilde yapılırsa olası bir arızada (kablo kesilmesi, kırılması vs.) müdahele etmeniz imkansız hale gelebilir.

Kablo hattınız olduğunda, olası bir problemde aracın içerisindeki hiçbiryeri sökmeden kabloyu komple değiştirebilirsiniz.

dikkat
NOT

Hatlarınızı çektikten sonra sizlere tavsiyemiz her hat bloğunda yerinize göre boş bir veya bir kaç hat daha çekmeniz olacak daha sonra ihtiyaç doğabilecek elektrikli aletler takabilmek için.

Yollarda hiç düşünmediğiniz ihtiyaçlarınız doğabilir ve yeni bir elektrikli malzeme için içeriden görünecek bir hat hiç hoş olmayacaktır.

Yedek hatlar ile birlikte karmaşık görünsede kabloları sonradan çekebiliyor olmak çok büyük rahatlık.

Tüm hatlarımız çekildikten sonra aracımızın içerisinin görüntüsü.

dikkat
NOT

Tüm hatları çekerken, etiketlerle o hattın neye ait olduğunu muhakkak yazın ve üzerine güzelce yapıştırın, daha sonra bu karışıklıkta hangi hattın nereye ait olduğunu bulmak imkansızlaşabilir.

2.Adım Kabloların Çekilmesi

Öncelikle hangi hatta nasıl bir kablo kullanacağınızı belirlemeniz gerekiyor, kullanacağınız elektrikli aletlerin güçlerine göre, kablo kalınlıklarınızı belirlemelisiniz.

Kablolarınızıda halogen-free (Halojensiz) özellikli seçmenizi tavsiye ederiz.

Biz iç tesisat ta genellikle NYA tipi AC kablo kullandık. (Resimdeki Gri kablo)

Beyaz kablo ise sadece aracın dışarısına koyduğumuz marin priz hattı için kullandık, bu prizi eğer elektrik kaynağı olan bir yerde konaklıyorsak, dışarıdan elektrik alıp hem akülerimizi şarj etmek hemde içeride kullandığımız elektrikli aletlere enerji sağlamak için, kullanmak amacı ile yerleştirdik.

Çok çeşitleri olmakla birlikte araç dışında konumlanacağı için su geçirmez olmasına dikkat etmelisiniz, biz resimdeki gibi bir model seçtik

Bu prizin ucuna uygun fiş gene aynı markanın ürününü kullandık, uzatma kablosunun diğer ucu normal fiş, her ortamdan elektrik alabiliyoruz.

Dışarıdan gelen elektrik hattı tamamen iç tesisattan ayrı ve ucuna 32A - B tipi sigorta kullandık.

Güneş panellerinden gelen kablolar ise MC+ standart kablo kullandık, çok kullanıldığı için bulması çok kolay.

Kablo hatlarını (spiral boruları) çektikten sonra mobilya kısmına geçebilirsiniz zira hatlardan kabloları istediğiniz zaman çekebilirsiniz.

Kabloyu spiral borudan çekmek için susta kılavuz teli kullanmanızı öneririm, 10m'lik bir kılavuz teli işinizi görecektir.

Sustanın delikli ucuna kablonuzu soyup delikten geçirip bağlayın ve kablo hattının bir ucundan geçirin diğer uçtan çıkartın, bu şekilde kolayca kablolarınızı çekebilirsiniz.

3.Adım Akü Seçimi

Akü seçimi yapmak oldukça güç, çok fazla seçenek var, karavanın elektriğini depolayacak olan akü grubuna yaşam aküsü deniyor, yaşam aküleri genellikle araç içerisinde olduğu için yaşam alanına konulabilecek akü çeşitleri 2 gruba düşüyor ya jel akü kullanmalısınız yada li-ion piller kullanabilirsiniz 

Li-ion pilleri %100 verimde kullanabiliyorsunuz, jel aküleri %80 verimde, sulu aküleri ise daha düşük verimde kullanabiliyorsunuz.

Şuan için çok pahalı bir seçenek olan li-ion pillere alternatif biz jel aküleri kullanmayı tercih ettik.

Bunun sebeplerinden bir tanesi gaz salınımının min olması, hibrit inverterimizin jel aküleri şarj edebiliyor olması, kolay tedarik edilebiliyor olması ve belli bir güvenlik çıtasının üzerinde bugün fiyat performans anlamında en ideal çözüm olması.

Titreşim’e dayanıklılık, gaz çıkarmama, derin devir özelliği ve saykıl ömrü dikkate alındığında,
Alman Sonnenschein (GEL’in mucidi olarak geçiyor sanırım)
Deep Cycle AGM teknolojisi olarak Odyssey ve Optima gibi markalar bu işin babalarından.

Tabi bu markalar biraz pahalı, gönlümüzden geçenler bunlar birini kullanmaktı ama fiyat performans açısından biz Narada 100Ah lık akü kullandık.

Tabi birde yaşam alanı dışında ayrı bir akü bölümü var ise, o zaman deep cycle sulu aküler de kullanılabilir.
Ancak bakım yapılması gerekli.

4.Adım Bağlantılar

Kullandığımız elektrikli aletler listesinde belirttiğimiz üzere bu cihazların bazıları AC bazıları da DC elektrik tüketiyorlar.

DC elektrik tüketenler için ve AC elektrik tüketenler için farklı bağlantılar gerçekleştirmek gereklidir.

Karavanlarda genellikle DC elektrikli ürünler tercih edilirken günümüzde bu şekilde bir zorunluluğumuz yoktur, biraz işçiliği olmakla birlikte AC elektrik bazı olumlu özellikleri de sizlere sunmaktadır.

ilk avantajı ihtiyacınız olan ürünün ev için üretilmiş versiyonunu heryerde ve uygun fiyatlı olarak bulabilirsiniz, 12-24V DC ile çalışan ürünlere ulaşmak biraz daha zahmetli ve pahalı.

Akülerin 6V ve 12V (bazen 24V) olması sebebiyle de DC çalışan pek çok cihazın 12V veya 24V DC elektrikle çalıştığını görürsünüz.

Bu cihazlar AC 220V ile çalışsalardı (220/12) yaklaşık 18 kat daha az akım çekeceklerdi.

Fakat zaten küçük güçlü aletler kullanıyorum, 12VDC gerilimde bile 10A’in altında akım çeken cihazlarım var diyorsanız o durumda da inverter masrafından kurtulursunuz, direkt güç kaynağınızdan (akülerden) güvenlik önlemlerini de gözeterek bağlantınızı yapabilirsiniz.

220V AC Avantaj
  • Ürünler heryerde bulunabilir
  • 12V DC ürünlere göre daha ucuzdur
  • Çok çeşitli seçenekleri vardır
  • Daha az akım çeker
220V AC Dezavantaj
  • İnvertöre ihtiyaç vardır
  • İnvertörün büyüklüğüne göre, ev tipi bir buzdolabı kadar tüketimi vardır.
  • Ev tipi ürünler olduğu için titreşime daha az dayanıklıdırlar.
12V DC Avantaj
  • İnvertöre ihtiyaç yoktur, direk akülerden besleyebilirsiniz
  • Genelde mobilite için yapıldıklarından titreşime dayanıklıdırlar
  • İnvertörün çekeceği akımdan kurtulursunuz
12V DC Dezavantaj
  • Ürünler heryerde bulunmaz
  • Pahalıdırlar
  • Her ürünün 12V DC seçeneği bulunmaz
  • Daha fazla akım çeker

Karavan içerisinde evde kullandığınız pek çok cihazı kullanmak, daha özgür olmak istiyorsanız da inverter isimli DC elektrikten AC elektriğe geçmenizi sağlayan cihazı kullanmanız gerekecektir. 

Jel akülerimiz 12V 100Ah’tir ve bunlardan 6 adet kullandık.

Toplamda 6 X 12V X 100Ah = 7.2kWh elektrik enerjisi depolayabileceğiz (teorik olarak).

Özellikle belirtmek gerekir ki bu akülerin full kapasitesidir. Fakat biz akülerimizi kullanırken tamamen boşalmalarını istemiyoruz.

DOP denen bir değer vardır ki bu değere göre akünün tahmini ömrünün değişimine dair bir grafik söz konusudur. Akünüzün ne kadar dibine inerseniz ömrünü o denli kısaltırsınız.

Biz, akülerimizi %50 kapasiteyle kullanmak istiyoruz, bu şekilde ömürlerinin yaklaşık 10 yıl olması öngörülüyor.

Bu öngörü tutmayabilir, akülerin içerisine girip kimyasal yapılarını inceleme şansımız olmadığı için de kestirmek mümkün değildir, şansımızın yaver gitmesini diliyor ve akülerimizi ideal şartlarda çalıştırmak için gayret gösteriyoruz.

Akü bağlantılarını yaparken kıstasımız kullandığımız invertörün çalışma gerilimidir.

Bizim hibrit inverterimiz 24V DC gerilimde çalıştığı için 12V olan akülerimiz seri bağlayarak 24V elde edebiliriz.

Fakat hepsini seri bağlarsak 6X12=72VDC gerilim elde edeceğiz; bizim amacımız 24V ise 2şerli olarak akülerimizin +ve- uçlarını birbirlerine bağlıyoruz.

Artık elimizde 3 set 24VDC 100Ah değerinde akümüz var gibi düşünebiliriz.

Bu 3 seti önce paralel bağlamamız gerekiyor ve sonra da sigorta ve DC kesici ile önlem alarak inverterin Battery-In girişine belirtilen kutuplara dikkat ederek bağlamalıyız.

Her akü setinden 100A akım maks akım geçebilir; bu sebeple bu akımı taşıyabilecek kesitte DC kablo tercihi yapılmalıdır.

Bu akımı taşıyacak kabloları paralellerken de riski azaltmak adına biz dağıtım bloğu kullandık.

Elimizde 3 girişi bir çıkışı olan dağıtım bloğu yoktu, aynı işi görecek 2 giriş 2 çıkışlı dağıtım bloğunun 4 çıkışını kullanarak işimizi çözdük.

Öncelikle dağıtım bloğunun kapasite değerlerini ve kablo kesiti sınırlarını ve giriş çıkış sayılarını kontrol ettik. 3 koldan gelen akülerin + uçlarını bir dağıtım bloğunda, - uçlarını da başka bir dağıtım bloğunda birleştirdik.

Bu dağıtım bloklarının çıkışında kullanılacak kablo  maks +24V 300A DC elektrik akımını verebilir fakat vermeyecektir.

Bunun sebebi de kullanılan inverterin isteyeceği maksimum değerin daha az olmasıdır. 

Bizim inverterimiz 3kVA, 0.8 PF değerindedir. Bu da maks 2400W AC elektrik çıkışı verebileceği anlamına geliyor.

Girişte 3kW güç çekeceğini düşünürsek 3000/24V=125A DC elektrik anlamına geliyor.

Bu 125A elektrik 3 kolda yaklaşık 42şer Amper elektrik akımının çekilmesi anlamına geliyor.

Teorik olarak 100A elektrik verebilecek olan her koldan maks 42A çekilmesi durumu söz konusu olacaktır. 

Bu doğrultuda sigorta, DC kablo ve DC kesici seçimlerimizi yapıyoruz. Kesitlerin büyümesi sebebiyle kablo boyunun min olması gerilim düşümünün önüne geçmek adına faydamıza olacaktır.

Burada tercih edilen DC sigorta, Panellerde kullandığımız ile aynı tipte 22X58 silindirik sigortadır.

125A değerli olanı ve buna uygun sigorta yuvasını satın aldık ve uygun şekilde bağlantıları gerçekleştirdik.

DC kesiciden çıkan kabloları ınverter üzerindeki Battery In bölümünde + ve – yönlerine dikkat ederek bağladık.

Hibrit inverter dediğimiz cihaz normal şartlarda Redresör, MPPT ve Inverter şeklinde 3 farklı cihazın özelliklerini bir araya getirmesi sebebiyle hibrit ismini almıştır ve son derece kompakt bir çözüm sunmaktadır.

Bataryalarımızı sadece solar panellerden gelen elektrikle değil, şebekenin olduğu yerlerde 220V AC şebekeden veya jeneratör varsa jeneratör ile de şarj edebiliriz.

Bu, Hibrit inverter içerisinde redreösr grubunun varlığı sayesinde mümkündür.

Şebekeden AC elektriği alıp doğrultarak DC elektriğe çevirir ve bununla hem akü grubunu şarj eder hem de inverter grubuna ileterek çıkışta elektrik vermesini de sağlar.

Cihazın kataloğunu incelediğimizde maks 220V, 32A AC elektrik çektiğini okuyoruz. Bu değeri gözeterek kablo seçimi yapmalıyız ve uygun AC sigorta kullanmalıyız.

Hibrit invertere gelene kadar bu bağlantıları çözdük ve artık inverterin çıkışını tasarlamak noktasındayız.

3kVA, 0.8PF’li inverter demek, kullanılabilir 3000W X 0.8(güç katsayısı) = 2400W elektrik demektir.

2400W aynı zamanda 220V, 11A AC elektrik anlamına da gelmektedir.

Bu sebeple AC sigorta kutusunu belirlerken bu değerlere bakmak gereklidir.

12A B tipi sigortayı dağıtım sigortası olarak tercih ettik.

Bu sigortadan da;

  • Mutfak ocağı için 6A
  • Buzdolabı için 3A
  • Aydınlatmalar için 2A (çok daha az tüketiyor led armatürler)
  • Bir priz için 8A
  • Bir priz için de 3A B tipi
  • Hidrofor için de 3A C tipi sigorta tercih ettik.

Bu sigortaların bağlantısını yaparken kaçak akım rölesini de gözeterek bağlantıyı yaptık. 

Bu şekilde faz nötr dengesizliği söz konusu olduğu anda elektriği keserek can güvenliğimizi sağlamayı amaçladık.

Kaçak akım röleleri 3mA ve 30mA olarak 2 çeşittir.

İlki can güvenliğini sağlamak adına, ikincisi de yangından korunmak adına kullanılır. 

Giriş kaynağınızın faz ve nötrünü bir ucuna bağlarsınız ve çıkışından da faz ve nötr çıkışlar alıp şebekenize gönderirsiniz.

Kaçak akım rölesi giriş ve çıkış arasında bir dengesizlik algıladığı anda devreyi açarak elektriği keser ve bu şekilde bir felaketin önüne geçilir.

Önemli bir nokta da günlük kullanımda bazı cihazları kullanırken diğerlerini kullanmamamız gerekliliğidir.

Normal şartlarda sürekli çalışmayacak olan elektrikli süpürge ve fön makinesi gibi cihazlar, yüksek güçte elektrik tüketirler.

O sebeple fön makinesi ile elektrikli süpürgeyi aynı anda çalıştırmamaya özen gsteriyoruz.

Eğer çalıştırırsak 2400W değerinin üzerine çıkacaktır bu da bizim inverterimizin verebileceği maks gücün üzerindedir.

Örneğin 5kVA, 0.8PF li bir inverter seçimi yapsaydık toplamda 4000W gücü verebilirdi.

Fakat bu cihazların seyrek kullanıldığını hatırlayacak olursak çalışmadıkları anda düşük güç değerlerinde elektrik tüketileceği için inverter düşük yük değerinde çalışacaktır.

Düşük yüklerde inverterlerin daha verimsiz çalıştığını ayrıca eklemek gerek, inverterlerin en verimli çalıştıkları aralık yaklaşık olarak %80 verim değerleridir.

Çok düşük yüklerde bu cihazlar verimsiz çalışmaktadırlar.

Biz de tüketimi belirli bir aralıkta tutabilmek adına bu şekilde küçük bir fedakarlıkta bulunarak bazı cihazlrı aynı anda çalıştırmamayı, karşılığında da daha küçük boyutlu bir cihazı almayı tercih ettik.

Hibrit inverteri konumlandırırken dikkat edilmesi gereken bir nokta da sıcaklığını atması için üzerinde var olan fanın önünün açık olmasıdır.

Eğer önü açık olmazsa cihaz çok ısınacaktır ve mutlaka arıza verecektir.

Ayrıca İnverterin titreşimlerden minimum etkilenmesi sizin işinize gelecektir.

Bunun için biz süngerimsi bir malzeme kullandık fakat burada da kablo bağlantılarından uzak olmasını ve alev almamasına da özen göstermek son derece önemli bir noktadır.

Karavan üzerinde kullandığımız bütün elektrikli aletler AC kaynaklı değildir, DC elektrikle çalışan cihazlarımız da var.

Örneğin Webasto ateşlemesinde 12V DC elektriğe ihtiyaç duyuyor.

Bizim akü grubumuz 24V DC olması sebebiyle de arada 24-12V DC dönüştürücü kullanmamız gerekti. 

Bu amaç için Victron’un Orion24/12 40A DC-DC dönüştürücüsünü kullandık.

Güneş Paneli Bağlantıları

Biz 4 adet 265W gücünde polikristal güneş paneli kullandık, toplamda 1060W'lık bir gücümüz oldu.

İki paneli seri bağlantı yaparken herhangi ek aparata gerek kalmıyor fakat paralel bağlantının yapılacağı noktada kabloların uçları birbirine yetişmeyebilir, bu durumda ek yapmanız gerekecektir.

Bizim başımıza da bu durum geldi ve aşağıdaki gibi MC+ konnektörleri edinerek kablolarımızı uzattık

Paralel bağlantı için de piyasada çok kolay bulabileceğiniz aşağıdaki MC4 paralel aparatını kullanarak 2seri 2paralel olacak şekilde 4 panelin bağlantısını gerçekleştirdik.

Bizim seçtiğimiz solar paneller maksimum ışınımda 8A ve 15V elektrik sağlayabilmektedir.

Seri bağlantı yaptığımızda gerilim değeri 2 katına çıkmaktadır; bu arada akım değerinde değişiklik olmayacaktır.

Paralellenen iki seri bağlanmış panel için de gerilim değeri aynı kalacaktır ve kollardaki akım değerleri toplanacaktır.

Biz bu durumları gözeterek her kol için uygun sigortayı ve paralellendikten sonra kullanılacak olan DC kesicinin seçimini yaptık.

Solar panel seçimi yaparken çok fazla seçeneğiniz vardır, farklı boyutlarda ve verim değerlerinde solar paneller piyasada mevcut olup fiyatları de aynı oranda değişmektedir.

Farklı teknolojiler de vardır monokrsital ve polikristal panel olarak bir ayrım görmekteyiz.

Uygulmadaki farkları kapalı hava koşullarındaki verimleri ve yüksek sıcaklıktan etkilenmeleri şeklindedir.

Bizim ülkemizin koşulları gözetildiğinde Polikristal paneller tercih edilmektedir.

Bunun yanında Karavan uygulamalarında sıkça kullanıldığını gördüğümüz flexible solar paneller de piyasada mevcuttur.

Fakat araştırmalarımız sonucunda bu solar panellerin fiyatlarının yüksek olduğunu, standart paneller gibi uzun ömürlü olmadıklarını (yaklaşık 2 sene garanti ve 5 yıl ömür beklentisi ) ve kolay tedarik edilemediklerini gördük.

Hafiflik ve kolay montaj gibi cazibeli yanlarına rağmen standart solar panelleri tercih ettik. 

Elimizde 1060Wp solar panel gücü olduğuna göre artık ne kadar elektrik üretebiliriz ve ne kadar tüketebiliriz” in hesabını yapabiliriz.

Yuvarlak olarak 1kWp olarak alıp çok daha kolay ilerleyelim.

Eğer bizim panellerimiz 1 saat güneşlenirse 1kWh elektrik üreteceklerdir.

Yaz koşullarında ve kış koşullarında ortalama, minimum ve maksimum güneşlenme saatlerine bakarak siz de bir günde ne kadar elektrik üretebileceğinizi bu şekilde hesaplayabilirsiniz.

Bir günde diyelim ki 4 saat güneşlendik, (çok kötü bir senaryo) bu demektir ki bizim 4kWh elektrik enerjimiz toplanmış.

Paralel bağlantının iki kolunda da DC sigorta kullandık.

Kolların herhangi birinde gerçekleşecek herhangi bir arıza durumundan korunmak adına bu şekilde önlem aldık.

Burada kullanılan sigorta 22X58 cam sigorta ve ona uygun sigorta yuvasıdır. 

Ana kolda ise DC kesicimiz konumlandırdık.

Paralellenmiş kabloların çıkışlarından DC sigorta kutunuza kadar olan mesafe için de ekstra MC4 tipi kablo almalısınız.

DC Kesiciyi de DC sigortaları da Panellerin güçlerini gözeterek seçtik.

Siz de kullanmış olduğunuz malzemeleri gözeterek doğru seçimler yapabilirsiniz.

Tesisatımızın son hali, altta aküler, üstte invertör, kesici, 24-12V dönüştürücü ve sigortalar.

Kaynaklar

Önceki Adım

Karavan ahşap kaplama ve mobilya

Devamı
Sonraki Adım

Karavan su tesisatı ve banyo tesisatı

Devamı